ساپلنو: با اینکه ریزش مو یا آلوپسی انواع و علل مختلفی دارد، اما شایع ترین دلیل ریزش مو در مردان و زنان، وراثت و ژنتیک است. طبق تحقیقات انجام شده، حدود 40% از زنان و 50% از مردان به ریزش موی ارثی مبتلا هستند.
زمانی که ریزش مو ارثی باشد، برخلاف سایر انواع ریزش مو که اکتسابی و غیر وراثتی هستند، درمان قطعی ندارد و از طرفی بسیاری از افراد حتی نمی دانند ریزش مویشان ارثی است. در نتیجه تصمیم گرفتیم در این مقاله، ریزش مو وراثتی را توضیح دهیم و راه های درمان آن را نیز به طور کامل ذکر کنیم.
ریزش مو ارثی چیست؟
برخی تصور می کنند که ژن ریزش موی ارثی، تنها از طریق خانواده مادری به ارث می رسد. در حالی که این موضوع کاملا بی اساس است و شما می توانید هم از خانواده پدری و هم از خانواده مادری، ژن کچلی را به ارث ببرید. ضمنا در نظر داشته باشید که ریزش مو ارثی بیشتر در مردان شایع است که تحت عنوان طاسی سر یا ریزش مو با الگوی مردانه نیز شناخته می شود.
البته برخی از بانوان نیز دچار ریزش مو به دلیل ژنتیک و وراثت نیز می شوند. البته باید بگوییم که پیشرفت این عارضه هم در زنان و هم در مردان کند است و چندین سال یا حتی چندین دهه ممکن است طول بکشد که ریزش موی ارثی به صورت جدی پیشروی کند و شما بیشتر حجم موهای خود را از دست دهید.
همچنین معمولا این نوع ریزش مو از سنین پایین شروع نمی شود، اما اگر این حالت پیش بیاید و ریزش مو از سنین کم شروع شود، باید برای جلوگیری از پیشرفت آن هرچه سریع تر اقدام کرد. فقط در ایالات متحده، حدود 30 میلیون از جمعیت زنان و 50 میلیون از جمعیت مردان درگیر ریزش مو ارثی هستند. قبل از اینکه بخواهیم به درمان ریزش موی ارثی بپردازیم، ابتدا علت و شکل ریزش مو وراثتی در مردان و زنان را خواهیم گفت.
علت ریزش موی ارثی چیست؟
نام دیگر ریزش موی وراثتی در مردان و زنان، آلوپسیا آندروژنیک (Androgenic Alopecia) است که از اسمش می توان فهمید که تحت تاثیر هورمون های آندروژنی اتفاق می افتد. آندروژن یا هورمون آندروژنی در واقع به هر ترکیب مصنوعی یا طبیعی استروئیدی گفته می شود. در واقع آندروژن منشا تمام استروژن هاست که شناخته شده ترین نوع آن، تستوسترون است.
یکی دیگر از آندروژن های معروف، دی هیدروتستوسترون (DHT) است که مانع رشد مو می شود و تاثیرات منفی بر رشد مو دارد. اینکه دقیقا چه اتفاقی می افتد که ریزش مو ارثی رخ می دهد مشخص نیست، اما احتمال میرود که میزان هورمون های آندروژنیک که تاثیر مخرب بر رشد مو دارند زیاد باشد و به طبع در نتیجه آن، ریزش مو اتفاق بیفتد.
چیزی که درباره این روند به صورت قطعی می دانیم این است که در ریزش موی ارثی که در آن چرخه رشد مو دچار تغییر شده و زمان فعال بودن فولیکول های مو کمتر می شود.
ریزش مو ارثی به شکلی صورت می گیرد؟
در ریزش موی ارثی مردانه، طاسی سر از بالای شقیقه ها شروع می شود و به مرور زمان، خط رویش مو شروع به عقب رفتن می کند و یک شکل “M” مانند در هیرلاین ایجاد می شود. ضمنا یکی از علائمی که با گذشت زمان ایجاد می شود، نازک شدن موها در قسمت تاج سر است.
ریزش مو ارثی بسته به ژنتیک هر فرد ممکن است به صورت جزئی یا کامل رخ دهد؛ یعنی موی سر می تواند تا حد زیادی کاهش یابد، اما کچلی صورت نگیرد و در عین حال بسته به ژنتیک، می تواند باعث ریزش تمام موهای سر شود.
در طاسی سر، خط رویش مو تا حدی عقب می رود که به ناحیه ای در تاج سر بپیوندد و موهای جلوی سر به مرور زمان دچار ریزش شده و خطوط بدون مو وسیع تر می شوند. تمامی موهای سر میریزند و پوست سر کاملا طاس می شود. در نظر داشته باشید که ریزش مو ارثی با الگوی مردانه همچنین می تواند مرتبط با هورمون های جنسی باشد.
ریزش مو ارثی در مردان به چه صورت است؟
اطلاعات ژنتیکی و وراثتی ما در 23 جفت کروموزومی که درون هسته سلول هایمان قرار دارد، موجود است. از این 23 جفت کروموزوم، یک جفت کروموزوم وجود دارد که جنس بیولوژیکی شما را تعیین می کند.
این جفت کروموزوم جنسی در زنان “XX” است که یکی از این کروموزوم ها از مادر و یکی دیگر از پدر به ارث می رسد. کروموزوم های جنسی در مردان به صورت “XY” هستند. در واقع، کروموزومی که نقش تعیین جنسیت در انسان را دارد، کروموزوم “Y” است.
طبق تحقیقات، طاسی و ریزش مو ارثی تا حد زیادی وابسته به کروموزوم “X” است. پژوهشی انجام شده بر روی 12,806 مرد از اجداد اروپایی نشان می دهد که افرادی که ژن طاسی درون کروموزوم X آنها نهفته است، دو برابر بیشتر از افرادی که ژن طاسی ندارند یا این ژن در کروموزوم “Y” آنها نهفته است، در خطر ریزش مو ارثی هستند.
در رابطه با ریزش مو ارثی در مردان، در نظر داشته باشید که ممکن است شما ژن طاسی را داشته باشید، اما این ژن هیچگاه فعال نشده و بروز پیدا نکند. به جز پژوهش بالا، تحقیقی دیگر هم در سال 2017 انجام شد که در نتیجه آن، 63 ژن شناسایی شد که احتمال می رفت در طاسی الگوی مردانه نقش داشته باشند.
در میان این 63 ژن، تنها 6 مورد از آنها بر روی کروموزوم “X” قرار داشتند. همچنین تحقیقات نشان می دهند که افرادی که خود پدر یا اقوام پدری شان طاس هستند یا ریزش موی شدید دارند، ژن طاسی و ریزش مو ارثی را کسب کسب می کنند.
در واقع 80 درصد افرادی که دارای ریزش موی شدید هسند، پدر یا اقوام پدری شان مشکل ریزش مو داشته یا طاس هستند. سن شروع ریزش موی ارثی در 25% مردان، از سن 20 تا 30 سالگی شروع شده و در 85% دیگر، ریزش مو ژنتیکی در سن 50 سالگی شروع می شود.
ممکن هم هست که ریزش مو در سن 20 یا 30 سالگی شروع شده و در نهایتا در سن 80 سالگی، شخص دچار کچلی می شود و موهای خود را کلا از دست می دهد.
ریزش مو ارثی در زنان به چه صورت است؟
خب همانطور که گفتیم، اگر شما به صورت وراثتی، ژن ریزش مو را داشته باشید، برای اینکه این ژن فعال شود، یک عامل نیاز است. اینکه چه عواملی در فعال شدن ژن ریزش موی ارثی در زنان و مردان نقش دارند و چگونه این فرآیند رخ می دهد، به صورت دقیق مشخص نیست.
اما تحقیقات نشان داده اند که فعالیت برخی آنزیم ها نظیر آروماتاز می تواند در ریزش مو ارثی نقش داشته باشد. کار آنزیم آروماتاز، تبدیل تستوسترون به استرادیول است. این موضوع نشان می دهد که هورمون ها هم می توانند در فعال سازی ژن ریزش مو نقش داشته باشند. ضمن اینکه کمبود یا سطح بیش از حد برخی هورمون ها، به طور مستقیم باعث ریزش مو می شود.
چیزی که درباره ریزش موی ارثی در زنان مشخص است، این است که بسیاری از بانوان زمانی که به سن یائسگی می رسند، ریزش موهایشان شروع می شود. این سن، 50 سالگی به بالا، محتمل ترین سن برای شروع ریزش موی ژنتیکی در زنان است.
معمولا در سن 50 سالگی، ریزش مو در زنان شروع شده و تا سن 80 سالگی، به بالاترین میزان خود می رسد.
راه های تشخیص ریزش مو ارثی چیست؟
مسلما زمانی که حس کردید موهایتان بیش از حد معمول ریزش دارند، بهترین راه مراجعه به پزشک متخصص در اولین فرصت است. هنگام مراجعه به پزشک، یک معاینه بدنی روی شما انجام شده و سوالاتی درباره رژیم غذایی، سابقه خانوادگی در زمینه ریزش مو، سابقه پزشکی و برنامه مراقبت از مو می پرسد.
احتمال دارد برای تشخیص دقیق تر، لازم باشد یک سری آزمایش انجام دهید که به شرح زیر هستند:
- آزمایش خون: این آزمایش می تواند به کشف شرایط هورمونی بدن شما کمک کند و باعث شود عاملی که منجر به ریزش مو شده است، آشکار شود.
- بیوپسی (نمونه برداری) از پوست سر: در این آزمایش، نمونه هایی از روی پوست یا از موهای جدا شده از سر تهیه شده و ریشه موها زیر میکروسکوپ بررسی می شود. این آزمایشی در مواقعی که علت ریزش مو یک بیماری زمینه ای یا موارد ژنتیکی است، می تواند به تشخیص قطعی کمک کند.
- تست کشش: برای اینکه پزشک بتواند درک درستی از میزان شکننده بودن یا روند ریزش موی شما بدست آورد، معمولا تست کشش را انجام می دهد. اینگونه که پزشک به آرامی قسمتی از موهای سر را می کشد تا ببیند چه تعداد مو از پوست سر جدا می شوند.
- بررسی درماتوسکوپ: بررسی درماتوسکوپی باعث می شود مشکلات یا اختلالات احتمالی در ساقه مو کشف شوند.
چگونه می توان ریزش مو ارثی را درمان کرد؟
مسلما زمانی که منشا یک عارضه ژنتیکی باشد، درمان قطعی برای آن وجود ندارد. بخاطر اینکه ژن آن عارضه یا مشکل در قالب یک کد، در DNA شما ثبت شده است و به هیچ وجه نمی توان آن را تغییر داد. اما در عین حال یکسری قرص ضد ریزش مو ارثی هم وجود دارد که با استفاده از آنها می توان کچلی را به تاخیر انداخت.
درمان ریزش مو ارثی با دارو
برای درمان ریزش مو (چه ژنتیکی و چه غیر ژنتیکی) فقط دو دارو وجود دارد که تاییدیه سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) را دارند که شامل ماینوکسیدیل و فیناستراید می شوند.
- ماینوکسیدیل: ماینوکسیدیل در گذشته برای درمان فشار خون بالا استفاده می شد. منتهی بیمارانی که این دارو را استفاده می کردند، یک ویژگی مشترک داشتند. آن هم این بود که موهایشان در مناطق غیر منتظره رشد می کرد.
اینجا بود که پزشکان به این نتیجه رسیدند مصرف ماینوکسیدیل برای درمان ریزش مو نیز می تواند موثر باشد. انجمن ریزش مو در آمریکا اعلام کرده است که طبق نظر اکثر کارشناسان، ماینوکسیدیل در مبارزه با ریزش مو داروی موثری است.
ماینوکسیدیل به شکل های مختلفی، نظیر مایع، شامپو، کف و غیره، تولید می شود. نحوه استفاده لوسیون ماینوکسیدیل بدین صورت است بر روی پوست سر (در نواحی بدون مو) مالیده می شود و بهتر است برای جذب بهتر، آن را کمی ماساژ دهید.
برای تاثیرگذاری بیشتر، استفاده از این محصول روزی یکبار برای بانوان و دو بار برای آقایان توصیه می شود. برای درمان ریزش و رشد مجدد مو، حداقل یک بازه زمانی شش ماهه باید این درمان انجام شود.
- فیناستراید: عوارض جانبی این دارو در زمینه رشد مو نیز در طی تولید دارویی برای درمان بزرگ شدن غذه پروستات بدست آمد. ردوکتاز آلفا 5، آنزیمی است که تستوسترون را به آندروژن DHT تبدیل می کند. فیناستراید نوع II این آنزیم را مهار می کند، به طوریکه سطح DHT بدن را تا 60 درصد کاهش می دهد.
مصرف این دارو به صورت روزانه و یکبار در روز است. مصرف فیناستراید در مردان به سرعت ریزش مو را کاهش می دهد و حتی در برخی موارد ممکن است موهای جدیدی شروع به رشد کنند. البته در نظر داشته باشید که این قرص در مردان بالای 60 سال ممکن است به خوبی عمل نکند.
کلام آخر
در این مقاله درباره ریزش مو ارثی، عوامل موثر بر آن و روش های درمانی ریزش موی ارثی صحبت کردیم. با اینکه معمولا افراد از داروهای شیمیایی برای درمان ریزش مو خود استفاده می کنند، اما برخی دیگر از داروی گیاهی ضد ریزش موی ارثی استفاده می کنند یا حتی برخی کاشت مو انجام می دهند.
در کل ابتدا باید نوع ریزش موی شما مشخص شود تا بتوان از راه های درمانی موثرتری استفاده کرد. به همین دلیل در صورت تداوم ریزش موهایتان، باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
